تکثیر گیاهان از طریق قلمه یکی از ساده ترین و پرکاربردترین روش تکثیر است. بسیاری از گیاهان در آب ریشه دار میشوند، اما با قرار دادن قلمهها در مخلوطی از خاک گلدان، ماسه یا پرلیت سیستم ریشه ای بهتری ایجاد میشود. همچنین میتوان قلمهها را در هورمون ریشهزایی قرار داد که روند ریشه زایی را تسریع میکند.
روش قلمه زدن انگور
حالا برویم سراغ کار عملی. روش قلمه زدن انگور را میشود در چند مرحله ساده خلاصه کرد، اما هر مرحله نکات ریزی دارد که رعایتشان تفاوت بین موفقیت و شکست است.
مرحله اول - انتخاب شاخه مناسب: شاخهای را انتخاب کنید که امسال رشد کرده، سالم باشد و قطری حدود ۶ تا ۱۰ میلیمتر داشته باشد. از شاخههایی که علائم بیماری، لکه یا پوسیدگی دارند پرهیز کنید.
مرحله دوم - برش قلمه: با قیچی باغبانی تیز و ضدعفونیشده، قلمههایی به طول ۲۵ تا ۴۰ سانتیمتر ببرید. هر قلمه باید حداقل ۳ تا ۴ جوانه (گره) داشته باشد. برش پایین را صاف و درست زیر یک گره بزنید؛ برش بالا را مورب و حدود ۲ سانتیمتر بالای گره انجام دهید.
مرحله سوم - آمادهسازی: انتهای پایینی قلمه را در پودر یا محلول هورمون ریشهزایی فرو کنید. این کار اجباری نیست، اما درصد موفقیت را به طور محسوسی افزایش میدهد.
مرحله چهارم - کاشت: قلمهها را در خاک سبک با زهکشی خوب بکارید. دو سوم طول قلمه باید زیر خاک باشد و فقط یک یا دو جوانه بالای سطح خاک بماند.

انتخاب قلمه مناسب
انگور یکی از آسانترین گیاهان برای کاشت در خانه است. درخت انگور باید هر ساله در اواخر پاییز و زمستان هرس شود تا محصول سال بعد بزرگ، سالم و شیرین شود. غالباً شاخههای بعد از هرس دور ریخته میشوند، اما با کمی تلاش میتوانید این قلمهها را به گیاهان جدید تبدیل کنید. قلمههای دور ریخته شده از یک تاک تنها میتواند برای تولید دهها گیاه جدید در هر سال مورد استفاده قرار گیرد. تکثیر انگور از طریق قلمهها سادهترین و اقتصادیترین راه ممکن است که از طریق کاشتن ساقه و یا شاخههای یکساله مو که کاملاً چوبی شده اند، انجام میشود.
برای قلمه زدن درخت انگور باید قلمه هایی که انتخاب می کنید خصوصیات زیر را داشته باشند:
• قلمههای درخت انگور باید از شاخههایی انتخاب شوند که در پاییز یا اواخر زمستان از پایه مادر قطع شده اند.
• شاخههایی که به عنوان قلمه انتخاب میشوند باید کاملاً رسیده، سالم و بدون آفت باشند.
• فاصله بین گرههای قلمه باید متوسط باشد، زیرا فاصله کم بین گرهها نشانه رشد نامساعد شاخهها و یا آلوده بودن پایههای مادری به بیماری و آفات است. همچنین فاصله زیاد این گرهها نشانه رشد سریع و نداشتن مواد غذایی کافی شاخه انگور میباشد.
• پوست قلمههای انتخاب شده باید شفاف و فاقد لکههای تیره یا سیاه رنگی باشد که نشانه بیماریهای قارچی مانند سفیدک است. همچنین زیر پوست قلمه باید کاملاً سبز رنگ و آبدار و قسمت مغز قلمه نسبتاً نازک و به رنگ روشن باشد.
• مقطع قلمه بهتر است گرد باشد و از کاشت قلمههایی که دارای مقطع پهن و بیضی و یا گوشه دار هستند باید خودداری شود.
• قطر قلمه بهتر است بین 8 تا 12 میلیمتر و طول قلمه معمولاً باید بین 25 تا 45 سانتیمتر در نظر گرفته شود.

آمادهسازی قلمه مو برای کاشت
قبل از اینکه قلمه را در خاک فرو کنید، چند کار مهم باید انجام دهید. این مرحله را جدی بگیرید چون آمادهسازی درست، نصف راه موفقیت است.
ضدعفونی ابزار: قیچی باغبانی را با الکل یا محلول سفیدکننده رقیق ضدعفونی کنید. این کار از انتقال بیماریهای قارچی و ویروسی جلوگیری میکند. خیلیها این مرحله را نادیده میگیرند و بعد تعجب میکنند چرا قلمههایشان میپوسند!
خیساندن قلمهها: قبل از کاشت، قلمهها را ۲۴ تا ۴۸ ساعت در آب تمیز و خنک بگذارید. این کار باعث میشود بافتهای گیاه آبدار شوند و آمادگی بیشتری برای ریشهزایی پیدا کنند.
استفاده از هورمون ریشهزایی: محصولات تجاری با نامهایی مثل ایندول بوتیریک اسید (IBA) در بازار موجودند. انتهای پایین قلمه را کمی مرطوب کنید و در پودر هورمون فرو ببرید. اضافههای پودر را بتکانید.
انتخاب بستر کاشت: مخلوطی از ماسه شسته و پیت ماس یا کوکوپیت ایدهآل است. خاک باغچه معمولی مناسب نیست چون ممکن است خیلی سنگین باشد و باعث پوسیدگی قلمه شود. زهکشی خوب حیاتی است؛ قلمهها نباید در آب بمانند.
نحوه قلمه زدن انگور
تا اینجا با اصول آشنا شدید. حالا بیایید نحوه قلمه زدن انگور را به صورت گامبهگام و با جزئیات بیشتر مرور کنیم تا هیچ نکتهای از قلم نیفتد.
- زمانبندی: بهترین زمان برای تهیه قلمه چوبی، اواخر پاییز تا اواخر زمستان است؛ یعنی وقتی که تاک در خواب کامل است و برگها ریختهاند.
- انتخاب پایه مادری: از تاکی که سالم، پربار و حداقل ۳ سال سن دارد قلمه بگیرید. تاکهای جوان یا ضعیف قلمه مناسبی نمیدهند.
- برش صحیح: قلمه را طوری ببرید که انتهای پایین صاف و انتهای بالا مورب باشد. این کار کمک میکند همیشه بدانید کدام سر باید در خاک برود!
- نگهداری موقت: اگر فوراً نمیکارید، قلمهها را در کیسه پلاستیکی مرطوب بپیچید و در یخچال نگهداری کنید. تا چند هفته سالم میمانند.
- کاشت: قلمهها را با فاصله ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر از هم در بستر آمادهشده بکارید. عمق کاشت باید طوری باشد که ۲ تا ۳ جوانه زیر خاک و ۱ جوانه بالای خاک باشد.
- آبیاری: خاک را مرطوب نگه دارید اما غرقاب نکنید. رطوبت یکنواخت کلید موفقیت است.
صبور باشید! ریشهزایی معمولاً ۴ تا ۸ هفته طول میکشد. وقتی جوانهها شروع به سبز شدن کردند، نشانه خوبی است که ریشهها هم در حال رشدند.
جهت خرید هورمون ریشه زایی به فروشگاه بذر گل و گیاه نازبو مراجعه کنید.

توصیه میکنیم مقاله آموزش نحوه قلمه زدن گل رز را نیز از دست ندهید.
روش قلمه زدن درخت انگور
پس از آن که شاخههای مورد نظر برای تهیه قلمه، انتخاب و از درخت انگور جدا شدند، باید آنها را به قطعاتی کوچکتر برای کاشت تقسیم کرد. طول قلمه معمولاً حداکثر 35 سانتیمتر در نظر گرفته میشود و موقع تهیه قلمه باید توجه کرد که برش پایین قلمه را درست از زیر گره قطع کنیم و برش بالایی را حدود 2 سانتیمتر بالاتر از آخرین گره و به صورت مورب باشد. اگر در انتهای قلمهها قسمتی از شاخه دوساله را باقی بگذاریم (به این قلمهها پاشنهدار میگویند) درصد ریشهزایی آنها به علت داشتن مواد غذایی بیشتر در شاخه دو ساله بهتر خواهد بود.
بیشتر بخوانید : آموزش قلمه زدن گیاهان
چنانچه قلمه در پاییز تهیه شود باید بعد از ضدعفونی کردن با قارچ کش آنها را در جعبههایی زیر ماسه یا خاک اره در فضای آزاد نگهداری کرد و در اواخر زمستان در زمین اصلی کاشته شوند. همچنین میتوان برای اطمینان قلمهها را در خزانه ریشهدار کرد و در اوایل بهار به زمین اصلی منتقل کرد.

قلمه انگور
اگر دنبال راهی مطمئن و کمهزینه برای تکثیر تاک هستید، قلمه انگور بهترین گزینه است. این روش قرنهاست که باغداران سراسر دنیا از آن استفاده میکنند و هنوز هم محبوبترین شیوه تولید نهال انگور به شمار میرود. چرا؟ چون ساده است، نیاز به تجهیزات خاصی ندارد و مهمتر از همه، گیاه حاصل دقیقاً همان ویژگیهای پایه مادری را خواهد داشت.
قلمه انگور در واقع قطعهای از شاخه یکساله تاک است که توانایی ریشهزایی و تبدیل شدن به یک بوته مستقل را دارد. این شاخهها باید از تاکهای سالم، پربار و عاری از بیماری برداشته شوند. معمولاً قلمهها را از شاخههایی انتخاب میکنیم که قطری برابر با یک مداد معمولی دارند؛ نه خیلی نازک که ضعیف باشند و نه خیلی کلفت که ریشهزاییشان سخت شود.
نکته جالب اینجاست که حتی اگر تجربه زیادی در باغبانی ندارید، با رعایت چند اصل ساده میتوانید موفقیت خوبی در قلمهگیری داشته باشید. البته صبر لازم است! از زمان کاشت قلمه تا زمانی که بتوانید اولین خوشه انگور را بچینید، معمولاً دو تا سه سال طول میکشد. اما خب، این انتظار ارزشش را دارد.
همچنین بخوانید: آموزش پیوند زنی درختان
قلمه زدن تاک انگور
بیایید یک چیز را روشن کنیم: انگور درخت نیست! تاک یا مو یک گیاه رونده است که برای رشد به داربست یا تکیهگاه نیاز دارد. این تفاوت مهم است چون روش تکثیر و نگهداری آن با درختان میوه فرق دارد. وقتی میگوییم قلمه زدن انگور، منظورمان گرفتن قلمه از این گیاه رونده و ریشهدار کردن آن است.
دو نوع اصلی قلمه وجود دارد که باید بشناسید:
- قلمه چوبی (Hardwood Cutting): از شاخههای خشبی و رسیده در فصل خواب گرفته میشود. این روش رایجترین و موفقترین نوع قلمهگیری انگور است.
- قلمه سبز یا نرم (Softwood Cutting): از شاخههای سبز و در حال رشد در اواخر بهار یا تابستان تهیه میشود. این روش نیاز به مراقبت بیشتری دارد.
برای اکثر باغداران خانگی، قلمه چوبی گزینه بهتری است. دلیلش هم ساده است: این قلمهها مقاومترند، کمتر خشک میشوند و نیاز به تجهیزات خاصی مثل سیستم مهپاش ندارند. کافی است زمان مناسب را بدانید و چند نکته کلیدی را رعایت کنید.
قلمه زدن انگور در پاییز
پاییز یکی از بهترین فصول برای قلمه زدن انگور است و دلایل خوبی هم دارد. در این فصل، تاک وارد دوره خواب میشود، شیره گیاهی کمتر جریان دارد و شاخهها به بلوغ کامل رسیدهاند. این یعنی قلمههایی که میگیرید، ذخیره غذایی کافی برای زنده ماندن در زمستان و شروع رشد در بهار دارند.
مزایای قلمهگیری پاییزه:
- شاخهها کاملاً رسیده و چوبی شدهاند
- خطر از دست دادن رطوبت کمتر است
- زمان کافی برای ریشهزایی تدریجی در زمستان وجود دارد
- در بهار، گیاه آماده رشد سریع است
نکته مهم برای مناطق سردسیر: اگر در منطقهای با زمستانهای سخت زندگی میکنید، قلمهها را در گلدان بکارید و در جای سرد اما بدون یخزدگی نگهداری کنید. زیرزمین، انباری یا حتی یخچال (برای تعداد کم) مناسب است. وقتی خطر سرمای شدید گذشت، میتوانید آنها را به فضای باز منتقل کنید.
یک ترفند قدیمی باغداران: قلمهها را دستهای ببندید، در ماسه مرطوب دفن کنید و روی آنها مالچ بریزید. این روش ساده اما مؤثر، قلمهها را تا بهار سالم نگه میدارد و حتی ریشهزایی اولیه را شروع میکند. در اوایل بهار، وقتی خاک گرم شد، قلمههای ریشهدار را به محل اصلی منتقل کنید.
فراموش نکنید که همیشه چند قلمه بیشتر از نیازتان تهیه کنید. همه قلمهها موفق نمیشوند و داشتن ذخیره، خیالتان را راحت میکند.


















