تخم شربتی دانه گیاه ریحان است؛ همان ریحانی که برگش را بهعنوان سبزی خوردن میشناسیم. وقتی بوته ریحان گل بدهد و گلها خشک شوند، در هر کاسه گل ۴ دانه کوچک سیاه تشکیل میشود که در آب لعاب میدهد و در شربتها استفاده میشود. برای تولید تخم شربتی، ریحان را بعد از گرم شدن هوا (فروردین تا اردیبهشت) بکارید، بگذارید گل بدهد و مرداد تا شهریور سنبلههای خشک را برداشت کنید.
تخم شربتی در یک نگاه
| گیاه مادر | ریحان (Ocimum basilicum) |
| کاشت بذر | فروردین تا اردیبهشت (بعد از سرما) |
| عمق کاشت | حدود ۰.۵ سانتیمتر |
| جوانهزنی | ۵ تا ۱۰ روز در ۲۰ تا ۲۵ درجه |
| گلدهی | تیر تا مرداد |
| برداشت دانه | مرداد تا شهریور |
| تعداد دانه در هر گل | ۴ دانه |
تخم شربتی از چه گیاهی است؟
تخم شربتی همان بذر ریحان است. ریحان گیاهی یکساله و معطر از خانواده نعناع است که در تابستان سنبلههای گل سفید، صورتی یا بنفش میدهد. بعد از گردهافشانی و خشک شدن گلها، در هر کاسه گل ۴ دانه بیضی و سیاه تشکیل میشود. پوسته این دانهها مقدار زیادی ماده لعابی دارد که با خیس شدن، دانه را در یک لایه ژلهای خاکستریسفید میپوشاند؛ همین لعاب است که به شربت تخم شربتی بافت خاصش را میدهد.
از بیشتر رقمهای ریحان میشود تخم شربتی گرفت، ولی رقمهایی که دانه درشتتر و لعاب بیشتری دارند برای این کار بهترند. اگر برای سبزی خوردن ریحان میکارید، روش کامل آن را در کاشت ریحان در باغچه و کاشت سبزی در آب ببینید.
تفاوت تخم شربتی، بالنگو و خاکشیر
| دانه | گیاه | شکل دانه | لعاب |
| تخم شربتی | ریحان | ریز، بیضی، سیاه مات | لعاب خاکستریسفید دور دانه |
| بالنگو | لالمانتیا | کشیده و سهگوش، سیاه براق | لعاب سفید زیاد |
| خاکشیر | خاکشیر (خانواده کلم) | بسیار ریز، قرمز-قهوهای | لعاب ندارد |
برای آشنایی با خاکشیر، مطلب نقش گیاه خاکشیر را بخوانید.
کاشت ریحان برای تولید تخم شربتی
تقویم کاشت ریحان و برداشت تخم شربتی
نوار رنگی: ۱۲ ماه سال از مهر تا شهریور
کاشت مستقیمفروردین تا اردیبهشت
برداشت دانهمرداد تا شهریور
💡 ریحان به سرما حساس است؛ زیر ۱۰ درجه رشدش متوقف میشود. در مناطق گرم جنوبی میتوانید ریحان را پاییز هم بکارید.
کاشت بوته تخم شربتی قدم به قدم
۱انتخاب محلآفتاب کامل (۶ تا ۸ ساعت) و خاک سبک و زهکشدار.
۲کاشتبذر را حدود ۰.۵ سانتیمتر زیر خاک بکارید؛ بذر ریحان را خیس نکنید چون لعاب میدهد و به هم میچسبد.
۳فاصلهبرای تولید دانه، بوتهها را ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر از هم فاصله دهید تا شاخههای زیادی بدهند.
۴گل دادنبرخلاف کاشت برای سبزی، سرشاخهها را نچینید تا بوته گل بدهد.
۵آبیاریمنظم تا زمان گلدهی؛ با شروع خشک شدن سنبلهها آبیاری را کم کنید.
فاصله بوته
۳۰–۴۰ سانتیمتر
تا برداشت دانه
۱۰۰–۱۲۰ روز
برداشت و تمیز کردن تخم شربتی
۱زمان برداشتوقتی بیشتر سنبلهها قهوهای و خشک شدند و با تکان دادن صدای دانه شنیده شد.
۲بریدنسنبلهها را صبح، بعد از خشک شدن شبنم، با قیچی ببرید و در کیسه کاغذی یا روی پارچه بریزید.
۳خشک کردنسنبلهها را چند روز در سایه و جای پرهوا خشک کنید.
۴جدا کردنسنبلهها را داخل کیسه بمالید یا بکوبید تا دانهها بریزند.
۵بوجاریبا الک و باد دادن ملایم، کاه و پوسته را از دانهها جدا کنید.
۶نگهداریدانهها را در ظرف شیشهای دربسته در جای خشک و خنک نگه دارید.
اشتباه رایج: تخم شربتیای که برای مصرف خوراکی تولید میکنید باید از بوتههای بدون سمپاشی شیمیایی گرفته شود. بذرهای ریحانی که برای کاشت فروخته میشوند گاهی ضدعفونی شدهاند و برای خوردن مناسب نیستند.
نکته نازبو: تخم شربتی را قبل از مصرف ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در آب خیس کنید تا کاملاً لعاب دهد. مصرف تخم شربتی خشک و خیسنخورده توصیه نمیشود.
گیاهان دانهلعابی دیگر مثل بالنگو را هم میتوانید در باغچه داشته باشید؛ کنار ریحان، گیاه خردل و بابونه هم برای باغچه گیاهان دارویی مناسباند.
سؤالات متداول
تخم شربتی دانه گیاه ریحان است که بعد از گلدهی و خشک شدن گلها تشکیل میشود.
بله؛ تخم شربتی همان بذر ریحان است و اگر سالم و ضدعفونینشده باشد سبز میشود و بوته ریحان میدهد.
همان بوته ریحان: گیاهی ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتری با برگهای معطر و سنبلههای گل سفید یا بنفش.
تخم شربتی دانه ریحان و ریز و بیضی است؛ بالنگو دانه گیاه لالمانتیا و کشیده و سهگوش است.
مرداد تا شهریور، وقتی سنبلههای گل ریحان خشک و قهوهای شدند.